Ik ben nu 4 jaar gestopt met werken en inmiddels zelfs officieel met pensioen. Maar ik wil nog één keer mijn gereedschapskist open maken. Ik werd hiertoe verleid door een artikel in de krant en een gebeurtenis in mijn omgeving. De krant publiceerde een artikel van de baas van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (Ton de Boer). De kop was: “Wat we slikken en drinken is gevaarlijker dan het vaccin”. Hij probeert in het artikel om met rationele argumenten uit te leggen dat de toegelaten coronavaccins veilig en ongevaarlijk zijn. Maar uit mijn werkzame leven weet ik dat dit niet iedereen zal overtuigen.
De laatste 30 jaar van mijn werk bestond uit het beoordelen van risico’s en het adviseren daarover. Eerst even iets over het begrip risico. Risico is een product van kans en effect.
- Het effect van een grote meteoriet die morgen op de aarde valt is enorm groot, maar de kans is extreem klein, bijna nul. En daarmee is het risico ook bijzonder klein. We hoeven morgen niet de schuilkelder in om de klap af te wachten.
- Het effect van een botsing met de auto is meestal groot (schade en/of gewonden) en de kans is ook redelijk groot (600 doden en heel veel gewonden per jaar). Je kan dus zeggen dat het risico van autorijden groot is omdat zowel de kans als het effect aanzienlijk zijn.
Hoe zit het dan met vaccins? Er is inmiddels heel veel ervaring met het ontwikkelen van vaccins. Verreweg de meesten van ons zijn als kind gevaccineerd en hebben daar geen negatieve effecten van ondervonden. De vaccinontwikkelaars weten dus uit ervaring hoe ze veilig een vaccin moeten maken. Bij een nieuw vaccin wordt doorgeborduurd op bestaande veilige vaccins. Daarnaast wordt een nieuw vaccin uitgetest op tienduizenden mensen. En last but not least wordt de veiligheid van het nieuwe vaccin beoordeeld door teams van deskundigen in en buiten Nederland.
Uit ervaring weet ik dat veel mensen moeite hebben met het beoordelen van risico’s en met het accepteren van harde statistische cijfers. Deze mensen laten zich overtuigen door hun gevoel, risicoperceptie heet dat. Risicoperceptie heeft met name te maken met controle hebben over de situatie. Enkele voorbeelden:
- Bang zijn in een vliegtuig maar helemaal geen angst hebben om dagelijks met de auto te rijden terwijl het risico daarvan veel en veel groter is. Het zelf vasthouden van het stuur is voldoende om het risico op een crash te vergeten.
- Ik gaf vaak het voorbeeld van het snijden van het vlees met een heel scherp mes bij de barbecue. Het snijden van het vlees kan iemand heel nauwkeurig doen zonder enige angst. Als ik echter voorstel dat die persoon het vlees vasthoudt en ik met dat heel scherpe mes ga snijden, verschijnen er ineens zweetdruppeltjes op het voorhoofd. Waarom? Ik kan net zo goed snijden. Maar het gaat om de controle door zelf het mes te bedienen.
Mensen die zich niet willen laten vaccineren omdat ze bang zijn voor lange termijn effecten, stappen wél dagelijks in hun auto waarvan het bekend is dat de risico’s nogal groot zijn. Soms roken ze ook waarvan de lange termijn effecten terdege bekend zijn. Hetzelfde geldt voor drank en drugs waarvan de “bijwerkingen” bekend zijn. Ze laten zich ook met veel plezier en zonder enige training met veel te hoge snelheid van steile hellingen in de Alpen glijden. Daarvan zijn de effecten ieder jaar zichtbaar als de gipsvluchten weer aankomen. Dat zijn dan nog de geluksvogels die er slechts met een gebroken ledemaat vanaf komen.
Ondanks mijn 30-jarige risico-ervaring blijft het mij verbazen dat intelligente mensen op basis van volstrekt irreële argumenten een beslissing nemen over hun gezondheid of soms zelfs over de gezondheid van een ander. Grote risico’s worden zonder aarzelen aanvaard, maar zeer kleine risico’s worden op basis van gevoel afgewezen. Statistische cijfers worden met het grootste gemak terzijde geschoven terwijl een artikel op het internet dat past bij het “gevoel” van die persoon zonder enige twijfel als waarheid geaccepteerd wordt. Het blijft raadselachtig voor mij.









